Historie

De Grote Kerk of Johannes de Doperkerk is een driebeukige kruiskerk aan het marktplein van Wageningen in de provincie Gelderland. De eerste kerk op deze plek werd in romaanse stijl gebouwd nadat Wageningen stadsrechten kreeg in 1263. In de 15e eeuw werd de kerk uitgebreid met een noordbeuk in gotische stijl. In de 16e eeuw werd ook de rest van de kerk verbouwd in deze stijl. In 1861-1862 werd de kerk gerestaureerd onder leiding van de architect L.H. Eberson, waarbij de toren werd voorzien van vier later sterk bekritiseerde puntgevels. De kerk heeft de status van rijksmonument. In 1810 kwam de kerk in bezit van de Hervormde Gemeente Wageningen. De toren bleef echter, bleef in bezit van de burgerlijke gemeente.

Tweede Wereldoorlog

In mei 1940 werd de toren van de kerk, net als een deel van de kerk en de omliggende gebouwen door artillerie vanaf de Grebbeberg in puin geschoten, aangezien de toren een mogelijke uitkijkpost van de Duitse bezetter vormde. Hierop volgde een brand die zowat de hele kerk verwoestte. Het dak en de gewelven stortten vrijwel geheel in. Van de toren was alleen de romp blijven staan, de spits was naar beneden gekomen evenals de klokken die ernstig beschadigd waren. In augustus 1941 begon men naar ontwerp van A.J. van der Steur met de wederopbouw van de kerk en de toren. Bij de bouw van de kerk moesten zoveel mogelijk nog bruikbare oude stenen gebruikt worden. Toen de Duitse bezetter in juli 1942 een algehele bouwstop afkondigde, mocht alleen de herbouw van de kerk voltooid worden, omdat daarvoor geen nieuwe materialen nodig waren.

De officiële ingebruikname was op 22 december 1943.

De Grote Kerk bleef tijdens de beschietingen van de geallieerden vanuit de Betuwe vrijwel ongeschonden. Tijdens de terugtocht van de Duitse bezetter blies deze de kerktoren op in april 1945. Hierdoor werd opnieuw een deel van het schip zwaar beschadigd. In 1953-1954 werd de toren weer hersteld naar plannen van A.J. van der Steur en G.H. Kleinhout. De onderste drie meter van de toren dateert nog uit de 12e eeuw.

Op 4 juni 1954 werd de kerk officieel heropend.

Klokken

Tijdens de verwoesting van de kerk in 1940 raakten ook de drie klokken van de kerk zwaar beschadigd. Deze werden uiteindelijk door de bezetter omgesmolten tot oorlogswapens.

Op 1 augustus 1947 werd de “Michielsklok” aan de Grote Kerk geschonken door de gemeente Utrecht. De klok kwam uit de Buurkerk in Utrecht en was door Johannes Tolhuis in 1542 gegoten. In 1953 liet de gemeente twee nieuwe luidklokken gieten. De Michielsklok heeft apart van de kerk ook de status van rijksmonument.

Herdenkingsraam

Aan de achterkant van de kerk bevindt zich het Herdenkingsraam Bevrijding 1940-1945. Op 5 mei 1945 werd in Hotel De Wereld in Wageningen de capitulatie getekend. Ter nagedachtenis werd een Nationaal Bevrijdingsraam ontworpen door jhr. O.E.C.M.I. Octave van Nispen tot Pannerden. Het werd op 5 mei 1987 door de toenmalige koningin Beatrix onthuld.

Onderaan het raam ziet u de Grote Kerk in brand staan, als symbool voor het oorlogsgeweld in heel Nederland en de wereld. Daarboven staat een man die de kettingen van de bezetting verbreekt. Hij vertrapt het hakenkruis en de Duitse adelaar. De Davidster rechts herinnert aan de vervolging van Joodse Nederlanders.

Orgel

Het orgel in de kerk is gebouwd door D.A. Flentrop. Hij had al in 1944 een orgel voor de kerk gebouwd, maar dit werd verwoest aan het einde van de oorlog. In 1955 plaatste hij een nieuw orgel. In 1993 is de intonatie herzien en in 2005 is het gehele orgel nagezien en schoongemaakt.Tevens is toen de nog ontbrekende Trompet 8 op het pedaal toegevoegd. Al deze werkzaamheden werden door Flentrop Orgelbouw uitgevoerd. Het orgel heeft 35 registers, verdeeld over 3 manualen en pedaal.

.

.